ميراث فرهنگي استان چهارمحال و بختياري

 معرفي استان چهارمحال و بختياري                                                                                

استان چهارمحال و بختياري با مساحت ۱۶421 كيلومتر مربع در جنوب غربي كشور بين ۳۱ درجه و ۹ دقيقه تا ۳۲ درجه و 49 دقيقه عرض شمالي و ۴۹ درجه و 30 دقيقه تا ۵۱ درجه و 26 دقيقه طول شرقي در مركز ارتفاعات موسوم به رشته كوه‌هاي زاگرس قرار دارد.  اين استان از طرف شمال و شرق با استان اصفهان، از طرف غرب با استان خوزستان، از سمت جنوب با استان كهگيلويه و بوير احمد و از شمال غرب به استان لرستان محدود مي شود. مركز استان، شهر شهركرد در ارتفاع 2066 متري از سطح درياهاي آزاد قرار دارد كه مرتفع‌ترين شهر در بين مراكز استاني بوده و به همين سبب اين استان به بام ايران شهرت يافته است. اين منطقه داراي يك درصد از كل وسعت  ايران و از لحاظ وسعت بيست و ششمين استان است و با وجود مساحت كم، ده درصد از منابع آب شيرين كشور را در اختيار دارد.

چهارمحال و بختياري تا قبل از سال 1332 در قالب شهرستان شهركرد و بختياري از شهرستان‌هاي استان اصفهان، يكي از استان‌هاي 10 گانه آن زمان، محسوب مي‌شد در همين سال با توجه به ويژگي‌هاي متمايز اقتصادي، سياسي و اجتماعي حاكم بر منطقه از استان اصفهان منتزع و به عنوان فرمانداري مستقل "بختياري و چهارمحال" در تقسيمات كشور قرار گرفت. در سال 1337 اين فرمانداري به فرمانداري كل و  سپس در سال 1352 طبق مصوبه هيأت وزيران, به استانداري ارتقا يافت .در حال حاضر استان چهارمحال و بختياري با جمعيتي نزديك به 900 هزار نفر، دارای هفت شهرستان (به نام‌هاي اردل، بروجن، فارسان، شهركرد، لردگان، كوهرنگ و كيار)، 22 بخش، 31 شهر، 45 دهستان و حدود 1000 آبادي است.

آب وهوا:

      استان چهارمحال و بختياري منطقه‌اي است كوهستاني كه تقريبا 76 درصد آن را كوه‌ها و تپه‌ها و 24 درصد ديگر را دشت‌هاي آبرفتي و فلات‌ها تشكيل مي‌دهند. به علت ماهيت كوهستاني مرتفع، و قرار گرفتن در مسير بادهاي مرطوب سيستم‌هاي مديترانه‌اي داراي بارش نسبتاً مناسبي است چنان كه 10 درصدازمنابع آبي كشور در اين استان شناسايي شده است.

ارتفاعات(كوهها وقلل):

      زردكوه بختياري(4450متر)،هفت تنان،كوه ميلي،كوه كلك،جهانبين،كوه سفيد،هفت چشمه ،سالداران،كوه كلار،سبزه كوه و كوه ريگ ازمهمترين ارتفاعات استان چهارمحال و بختياري است.

تنوع زيستي (گياهي ،جانوري وجنگلي):

         مناطق حفاظت شده و شكار ممنوع بسياركم نظير قيصري، شيدا، هلن، سبزكوه، تنگ صياد و جنگل‌هاي بلوط، يا همان طلاي سبز زاگرس، با تنوع بالغ بر 923 گونه گياهي با ارزش و 294 گونه جانوري و چشم اندازهاي بي بديل، تنها بخشي كوچك از اين بهشت به شمار مي‌آيند

رودهاوسدها:

  مهم‌ترين رشته كوه اين منطقه زردكوه بختياري است كه سخاوتمندانه رودخانه‌هاي بزرگ كارون و زاينده‌رود را به كشور هديه مي‌كند. وجود 20 رودخانه دائمي به طول 905 كيلومتربسان گردنبند فيروزه‌اي زينت بخش استان بوده، و با جريان در رگ‌هاي آبي كشور، طراوت، آباداني و حيات را در مسير كوچ خود به استان‌هاي ديگر ارمغان مي‌برند.ازمهمترين اين رودخانه هاميتوان به رودخانه بن،رودخانه دره قاضي،آب دره سيرفارسان،رودخانه ارمند،آب زري كوهرنگ،رودخانه آب تركي بازفت،آب تشنوي بازفت،آب كوفي صمصامي،رودخانه بازفت، وجود سد هاي زاينده رود، كارون 4 و سد هاي در دست ساخت نظير سد ليرو، سد بختياري و مجموعه سدهاي خرسان 1 و 2 و3سد کارون 4، با گنجايش دو ميلياردو و 200 ميليون متر مکعب، بلندترين سد بتوني دو قوسي کشور، با ارتفاع230 متر و طول تاج 440 متر.وسدزاينده رودباگنجايش يك ميليارد و470 ميليون متر مكعب اين سرزمين رابه سرزمين آبها تبديل كرده است.

چشمه ها:

    استان چهارمحال وبختياري بيش از 1000چشمه دايمي و 300چشمه باخاصيت معدني داردمهمترين اين چشمه ها عبارتند ازچشمه كوهرنگ،چشمه ديمه،چشمه پيرغارفارسان،چشمه برم لردگان،چشمه آب سفيدروستاي سرپيربروجن،چشمه سياسردبروجن،چشمه سرخون،چشمه علي امام قيس، چشمه رستم آباد،چشمه مولاروستاي آليكوه،چشمه ميلاس لردگان چشمه گهرو..مي باشند.

 تالاب ها:

تالاب هاي مهم استان چهارمحال وبختياري عبارتند از تالاب بين المللي چغاخور،تالاب گندمان،تالاب سولقان و چاله تر

مناطق تاريخي-سياحتي و زيارتي:[1]

مناطق تاريخي:

   ازمهمترين مناطق تاريخي استان چهارمحال وبختياري ميتوان از قلعه خدارحم خان چالشتر،قلعه اسفنديارخان فرخشهر،حمام پرهيزگار(موزه  باستانشناسي)،سنگ نوشته هاي مشروطيت در روستاي ده چشمه فارسان،

اتاق آيينه شهركرد،حمام درب امامزاده شهركرد،پل زمانخان سامان،قلعه شمس اباد شهركرد،بافت روستاي ياسه چاي شهركرد، قلعه روستاي بارده،منطقه خان اوي فارسان،قلعه سردار اسعد بختياري جونقان،قلعه سفيددشت،قلعه فرادنبه،بافت روستاي سرآقاسيد كوهرنگ،منطقه چارطاقي لردگان،قلعه اميرمفخم روستاي دزك(موزه پوشاك)،قلعه سردارجنگ روستاي سورك،قلعه صمصام السلطنه شلمزار،پل تاريخي خراجي،قلعه روستاي دستناء،كاروانسراي شليل اردل ،عمارت آزاده قلعه چالشتر،خانه ستوده قلعه چالشتر،سقاخانه ارباب ميرزا شهركرد،عصارخانه صالحي فرخشهر،آرامگاه دهقان ساماني،قلعه دشت پاگردلردگان،پل مصلي بروجن،سقاخانه بروجن،كليساي روستاي معموره بروجن،حمام مكتب خانه بروجن،حمام بازاربروجن،كاروانسراي بروجن،حمام روستاي دزك،قلعه تك،قلعه ابوالقاسم خان اردل،موزه تاريخ طبيعي بروجن،موزه محيط زيست،موزه آثارسنگي قلعه چالشتر،موزه كاروزندگي قلعه چالشتر نام برد.

مناطق سياحتي(كانون هاي گردشگري)[2]

   سد وحاشيه رودخانه زاينده رود،منطقه سامان،روستاي هوره،چشمه زنه هفشجان،منطقه نمونه گردشگري شيدا،گرداب بن،چشمه وقت وساعت شهركرد،گردشگاه سياسرد بروجن،تالاب بين المللي چغاخور،تالاب گندمان،گردشگاه گردبيشه بروجن،چشمه علي امام قيس بروجن،گردشگاه پيرغار فارسان،غاروچشمه سراب فارسان،غارسيدعيسي بيدكل فارسان،دشت لاله هاي واژگون كوهرنگ،چشمه ديمه كوهرنگ،منطقه نمونه گردشگري ديمه،آبشارشيخ عليخان كوهرنگ،غاريخي چماكوهرنگ،پيست اسكي چلگرد،منطقه نمونه گردشگري بازفت،چشمه كوهرنگ،آبشارتونل اول ودوم كوهرنگ،منطقه حفاظت شده قيصري كوهرنگ،آبشارآتشگاه لردگان،چشمه برم لردگان،چشمه برم مال خليفه لردگان،پارك جنگلي پروزلردگان،چشمه سندگان لردگان،حاشه رودخانه كارون،آبشاردره عشق كيار،آبشارتنگ زندان،درياچه شلمزار،منطقه حفاظت شده سبزه كوه،منطقه دوپلان،چشمه مولاآليكوه اردل،چشمه رستم آباداردل،پارك جنگلي شياسي اردل،منطقه حفاظت شده هلن،سدونيروگاه كارون4،منطقه بهشت آباد،چشمه سرخون،پارك ملي تنگ صياد،تفريحگاه بابازكي فرخشهر،چشمه دروغ زن فرخشهر،روستاي توريستي سوادجان،غارخراجي،منطقه جنگلي لردگان،منطقه جنگلي فلارد،روستاي توريستي شيخ عليخان،پيست اسكي تابستانه چال ميشان كوهرنگ،چشمه آب سفيدروستاي سرپيربروجن،سده دربالاقلي روستاي سلم كيار ازمهمترين مناطق گردشگري استان چهارمحال وبختياري است.

 اماكن زيارتي(امامزاده هاومساجد)[3]

  امامزاده حليمه وحكيمه خاتون شهركرد،مسجد جامع چالشتر،امامزاده بارده،امامزاده سيدسعيد چليچه،امامزاده حمزه علي بروجن،امامزاده سرآقاسيدروستاي سرآقاسيدكوهرنگ،امامزاده دستگرد كيار،امامزاده بي بي شاه منظرهفشجان،مسجداتابكان شهركرد،مسجدجامع خان شهركرد،مسجدجامع شهرك،مسجد جامع فارسان،مسجدجامع فرخشهر،مدرسه علميه اماميه،امامزاده باباپيراحمد بخش سامان،امامزاده دومعصوم شهركرد،امامزاده روستاي شيخ علي،امامزاده مجمد شهسوار،امامزاده جعفرميرشاه بارز،امامزاده ابراهيم روستاي گردو عليا كوهرنگ،امامزاده علي بن احمد(باباگردآلو)فرادنبه،نظرگاه مادر ودخترگندمان،مسجد حاج شيخ علي بروجن،مسجد جامع بروجن،مسجدحاج شيخ سليمانبرجن،مسجدجامع نقنه،امامزاده عبدالله روستاي سورك،امامزاده سرپيردشتك ازمهمترين اماكن زيارتي استان چهارمحال وبختياري است.

مردم شناسي:[4]

1-6)فرهنگ،اقوام،زبان،نژاد،مذهب،)

  وجود 3قوم اصيل دراستان چهارمحال وبختياري(بختياري،فارس،ترك)تنوعي از فرهنگ هاي مختلف رادراين استان بوجود آورده است زندگي كوچ نشيني وآيين وفرهنگ بختياري همراه بالباس محلي اقوام مختلف،آيين هاي محلي(بازي هاي بومي- محلي،مراسمات عروسي وعزاداري،رسوم و..)دركنارزبان لري،فارسي وتركي تنها گوشه اي ازاصالت فرهنگي اين ديار را به نمايش گذاشته است.بيش از 98درصدمردم اين استان مذهب شيعه دوازده امامي هستند.

مشاهير و مفاخر:

         اين استان محل رشد وبالندگي علما،شعراوعرفاي فراوان به نامي از جمله عمان ساماني،صاحب گنجينه الاسرار،دهقان ساماني،واهب بختياري،پژمان وافسربختياري،آيت ا..دهكردي،دكترعبدا..رياحي،دكتررحيم رييسي دهكردي و...است.

صنايع دستي وسوغات محلي:      

وجود بيش از 12 هزار صنعتگر كه با زخمه هاي دست هاي خويش 50 رشته هنري از قبيل قالي بافي، قفل سازي و توليد گبه، گليم،جاجيم، سرانداز، نمد، حجاري، لباس محلي و ... را در هياهوي زندگي شهري حفظ و صيانت نموده اند، جلوه اي ناب از زندگي مردمان اين سرزمين به شمار مي آيد. گز، نبات ،عسل طبيعي،كشك و قارا(قره قروت)از مهم ترين سوغات چهارمحال و بختياري مي باشد.